لذت دیزاین با تدوین بریف
The Joy of Design Through Brief Development/ 1404
چرا بریف مهمترین گام دیزاین است؟
اگر یک طراح گرافیک هستید، حتما این جملات را بارها در جلسه ارائه نهایی از زبان سفارشدهندهها شنیدهاید:
- راستش من با این کار ارتباط برقرار نکردم!
- ببخشید، میتونم راحت صحبت کنم؟! ولی طرحت منو نگرفت!
- طرحت خوبه، ولی انگار یه چیزی کم داره!
بزرگترین چالشها طراحان گرافیک بهخصوص در پروژههای تجاری از خطا در قدم اول یعنی «تدوین بریف» شروع میشود، بنابراین اگر؛
- اگر در ارائه و تأیید پروژه دیزاین با مشکلات اساسی روبرو هستید!
- از اظهارنظرهای سلیقهای سفارشدهندهها به ستوه آمدهاید!
- و اگر همکاری شما با سوءتفاهم، دلخوری و بحثهای طولانی با سفارشدهنده تمام میشود، مخاطب این مقاله دقیقاً شما هستید. شما قبل از شروع پروژه نیاز به «تدوین بریف» دارید.
به گفته ماریونا لوپز(مدیر دیزاین و نوآوری):
«دیزاین یک پاسخ رسمی به یک سؤال استراتژیک است»؛ بنابراین برای ارائه بهترین پاسخ باید ابتدا سؤال را درست متوجه شویم، این سؤال همان بریف است.
معمولاً در سیستم آموزشی ما، چگونگی تدوین بریف را آموزش نمیدهند، بنابراین صاحبان کسبوکار یک «دستور کار» ارائه میکنند و طراحان را در حد یک خدماتدهنده تشریفاتی تنزل میدهند؛
بنابراین اگر میخواهید:
- در زمان صرفهجویی کنید
- فرصتی برای ایجاد اعتماد دوطرفه ایجاد کنید.
- معیاری برای دفاع از طرح نهایی خود داشته باشید
- ذینفعان پروژه را در جلسه ارائه نهایی با خود همراه کنید.
- و در نهایت از شغل دیزاین لذت برید حتماً باید یک «بریف استراتژیک» تدوین کنید.
بریف دیزاین (Design Brief) چیست؟
«سندی مکتوب» دربارۀ جوانب مختلف موضوع سفارش است که با تعامل طراح و سفارشدهنده تدویـن میشود و هدف آن شناخت پروژه و تعیین استراتژی دیزاین (راهبردهای طراحی) است.
تدوین یک بریف مؤثر چگونه است؟
الف-بریف باید «مکتوب» باشد : اطلاعاتی که به صورت شفاهی از سفارشدهنده میگیرید بریف نیست، بریف باید مکتوب باشد و پس از تأیید، هر دو طرف باید نسخهای از آن را نزد خود نگه دارند.
ب-بریف باید با «تعامل سفارشدهنده و طراح» تدوین شود : هر دو طرف در تدوین بریف مسئولیت مشترک دارید. شما با استراتژیهای دیزاین نظر سفارشدهنده را تحلیل میکنید و او هم پیشنهادهای شما را با اهداف تجاری خود مطابقت میدهد تا به یک نقطۀ مشترک برسید و بر سر آن توافق کنید.
ج- بریف باید با حضور تمام ذینفعان پروژه تنظیم شود : افراد کلیدی باید از ابتدا در فرایند تدوین بریف حضور داشته باشند، یعنی از همان اول در جریان روند کار باشند. در این حالت در جلسۀ ارائه نهایی، نهتنها مقابل شما نخواهند بود، بلکه در کنار شما قرار میگیرند، اما در صورتی که در تدوین بریف نقشی نداشته باشند، تصور میکنند به نقش آنها بیتوجهی شده و انتقام آن را با ردکردن طرح از شما خواهند گرفت. البته در نظر داشته باشید گروه تدوین بریف باید کوچک باشد وگرنه هیچچیز به ثمر نخواهد نشست.
د- بریف باید استراتژیهای دیزاین را مشخص کند: «استراتژی دیزاین» به معنی شرحی از مسیر و سمتوسوی دیزاین است، نه ایدههایی مشخص و دقیق! ایدهها در فرایند دیزاین بر پایه استراتژیها شکل میگیرد.
ه_ جلسه بریف باید ترجیحاً حضوری باشد.: جلسه حضوری باعث میشود همه افراد طرف مشورت قرار گیرند و احساس کنند در پروژه مشارکت دارند و بعداً کسی نمیتواند بهانه بیاورد که اگر از من پرسیده بودید میگفتم این بهتر است. در صورت عدم امکان برگزاری جلسه حضوری، میتوانید به آنلاین و ویدئویی جلسه را برگزار کنید.
و- پسزمینه ذهنی سفارشدهنده را شفاف کنید : گاهی سفارشدهنده در پسزمینه ذهنی خود اطلاعاتی دارند که در مورد آن با شما صحبت نمیکند و تصور میکند بیان آن خلاقیت شما را محدود خواهد کرد، اما این کاملاً اشتباه است! بنابراین شما باید در یک جلسه حضوری و با سؤالات درست پسزمینه ذهنی او را آشکار کنید.
اگر اصرار دارید بدون بریف دیزاین کنید،باید اعصاب خود را برای تجربیات ناخوشایند زیر آماده کنید:
- دریافت ناقص و تدریجی اطلاعات: سفارشدهنده پس از شروع پروژه بهتدریج جوانب بیشتری از پروژه و ایدههای مدنظرش را برای شما فاش خواهد کرد. شاید او برای این که خلاقیت شما سرکوب نشود لوگوی قبلی را مانند یک راز در دلش نگه داشته! حتی ممکن است در جلسه ارائه نهایی، گوشی خود را روشن کند تا ایدههایی که در گوشۀ ذهنش پنهان کرده برای شما آشکار کند!
- درک متفاوت و مبهم طراح و سفارشدهنده از پروژه: فراموشی، سوءتفاهم، برداشتهای متفاوت، زیادهخواهی، انتظارات بیجا، دلخوری و بحثهای بیپایان همگی نتیجه درک نادرست پروژه است.
- نبود معیاری برای توجیه دیزاین در جلسه ارائه نهایی: در جلسه ارائه، هیچ سندی برای دفاع از طرحها ندارید و بهناچار باید پنجرۀ سلیقههای شخصی را برای کارفرما باز کنید. اما به یاد داشته باشید که این سفارشدهنده است که بابت انجام کارش به شما پول پرداخت کرده، بنابراین اگر وارد اظهارات سلیقهای شدید، سلیقه او محترمتر از شماست.
- مداخله افراد غیرکلیدی: در مراحل بعد منتظر ورود زیرپوستی همکاران نامرتبط، خانواده و اقوام دور و نزدیک سفارشدهنده به پروژه باشید. در این حالت اگر برای یک سازمان دولتی کار میکنید، طبیعتاً نظرات کارشناسانه آبدارچی در انتخاب طرح نهایی حرف آخر را خواهد زد. او با یک سینی چایی بالاسر شما سرنوشت پروژه را تعیین خواهد کرد.
- اظهارنظرهای سلیقهای سفارشدهنده: در این مرحله باید منتظر باشید تا سفارشدهنده یک صندلی کنار شما بگذارد و شانهبهشانه شما کار دیزاین را به دست بگیرد! در این حالت چارهای جز تسلیمشدن ندارید.
- اصلاحات بیحسابوکتاب طرح: به دلیل نداشتن مرجعی برای تصمیمگیری، شما برای گرفتن تأیید نهایی و راحت شدن از دست سفارشدهنده اصلاحات بیحسابوکتاب و نامحدود را باید تحمل کنید.
- تبدیل شده به یک خدماتچی تشریفات تزیینی: در صورت طیشدن موارد قبل شما به یک فتوشاپ کار یا اپراتور نزول پیدا کردهاید، بهنحویکه کمکم احساس میکنید طراح، سفارشدهنده و شما فقط اوامرش را موبهمو پیادهسازی میکنید! در این مرحله با بیزار شدن از شغلتان فاصله چندانی ندارید!
مرحوم مرتضی ممیز درباره ضرورت «درک درست موضوع سفارش» که به تعبیری همان «تدوین بریف» است، دیدگاه جالبی دارد:
گاه سفارش بر اساس مشاهدۀ طرحی، علاقهمند به داشتن نشانهای مشابه میشود و با چنین پسزمینه ذهنی سفارش را مطرح میکند. اغلب این سفارشدهندگان، درباره پسزمینهٔ ذهنی خود با طراح صحبتی نمیکنند؛ زیرا باور دارند که طراحان به دنبال طرحهای نو برای مشتریان خود هستند؛ اما نوگرایی بین سفارشدهنده و طراح بس متفاوت است و اگر سفارشدهنده پسزمینه فکریاش را برای طراح بیان کند او را در پیدا کردن ایدۀ مطلوب هدایت میکند؛ بنابراین طراحان در مذاکرات اولیه با سؤالاتی دقیق با پسزمینه ذهنی سفارشدهنده بهخوبی آشنا شوند.
(حرفهای تجربه / مرتضی ممیز، مجموعهمقالات مرتضی ممیز از 1345 تا 1382)
نتیجهگیری
اگر میخواهید از دردسرهای انتهای پروژه رها شوید و سفارشدهنده به عنوان بهترین معرف برایتان عمل کند، تدوین بریف را جزئی از فرایند کارتان قرار دهید. هر چه ابتدای پروژه را محکمتر آغاز کنید، مشکلات شما در آخر کمتر خواهد بود. با یک شروع درست، یک پایان درست را رقم خواهید زد.
و در نهایت، اگر بریف درستی تدوین کرده باشید، جلسه ارائه نه با بحث و کشمکش، بلکه با یک لبخند و یک جمله ساده تمام میشود:
«هزینه طراحی رو به همون شماره کارت قبلی واریز کنم؟»